Van gazon naar natuurtuin

Hoe een gazon uitgroeide tot natuurtuin én bijentuin

"Waar zijn alle insecten gebleven?" Die vraag hoor ik de laatste jaren steeds vaker. En eerlijk is eerlijk: ook ik zie dat bermen, landbouwgebieden - maar ook natuurgebieden - stiller zijn geworden dan vroeger.

Juist daarom geniet ik iedere keer weer van onze tuin.

Zodra de zon doorbreekt verandert onze tuin in een zee van gonzende insecten. Hommels vliegen af en aan, zweefvliegen zitten en masse op schermbloemigen en vlinders dartelen schijnbaar doelloos rond. Er zijn dagen dat het letterlijk dringen is voor een plekje. Niet alleen de soortenrijkdom maakt indruk, maar vooral de enorme aantallen insecten die onze tuin weten te vinden.

Dat was twaalf jaar geleden wel anders.

Van standaardtuin naar natuurtuin

Onze natuurtuin en bijentuin ligt in Hoogblokland, een pittoresk dorpje aan de rand van het Groene Hart in Zuid-Holland. Op het eerste gezicht lijkt het een groene omgeving, maar als je beter kijkt zie je vooral uitgestrekte weilanden en maïsakkers. Voor bestuivers is dat meer een groene woestijn dan een paradijs.

Toen we hier twaalf jaar geleden kwamen wonen besloten we het anders aan te pakken.

Een deel van de coniferenhaag is vervangen door een gemengde haag met inheemse soorten zoals Spaanse aak, sleedoorn, meidoorn, hondsroos, Gelderse roos en wilde liguster.

Het gazon verschralen we door na iedere maaibeurt het maaisel af te voeren. Daardoor krijgen bloemen meer kans om zich te ontwikkelen. Daarnaast verzamelen we zaden van wilde planten uit de bermen in de omgeving en zaaien we die uit in onze tuin. De rest laten we zoveel mogelijk aan de natuur over.

En eerlijk is eerlijk… we hebben ook een klein beetje gesmokkeld. 😉 Niet alle zaden hebben we zelf verzameld. Af en toe kopen we ook zaden of planten, bijvoorbeeld bij Vivara, om de ontwikkeling van de tuin een klein zetje te geven.

Bekijk hier de inheemse planten en bloemenmengsels van Vivara →

Het mooie is dat de tuin nog steeds verandert. Ieder jaar verschijnen weer nieuwe planten en ieder seizoen worden we opnieuw verrast door soorten die we hier nog niet eerder hebben gezien. Een natuurtuin is eigenlijk nooit af.

Onze achtertuin in 2013.

Een tuin die leeft

Met een oppervlakte van bijna 2.000 vierkante meter is onze tuin inmiddels uitgegroeid tot een natuurgebiedje.

Vanaf het vroege voorjaar tot in de nazomer staat er altijd wel iets in bloei. Daardoor is er in alle seizoenen nectar en stuifmeel beschikbaar. Niet alleen voor onze zeven honingbijenvolken, maar ook voor wilde bijen, hommels, vlinders, zweefvliegen en talloze andere bestuivers.

Op warme zomerdagen gonst de tuin letterlijk van het leven. Hommels vliegen van bloem naar bloem, zweefvliegen zijn en masse aanwezig en sommige planten zitten zó vol bestuivers dat er nauwelijks meer een plekje is om aan te schuiven. Dat blijft iedere keer weer bijzonder. Niet alleen omdat er zoveel verschillende soorten leven, maar vooral omdat de tuin gonst van activiteit. 

Al die insecten trekken op hun beurt vogels aan. Maar liefst 73 vogelsoorten hebben onze tuin gevonden om voedsel te zoeken of te broeden.

Iedere wandeling levert een verrassing op

Na mijn werk loop ik altijd even door de tuin naar mijn bijen en vrijwel iedere wandeling levert wel een leuke verrassing op.

De meeste soorten zie ik dagelijks, maar soms ontdek ik ineens een soort waarvan ik niet had verwacht die onze tuin tegen te komen.

Juist die onverwachte ontmoetingen maken een natuurtuin zo leuk. Ik weet nooit wat ik morgen ga ontdekken.

"Een natuurtuin al als een doos chocolade, je weet nooit wat je krijgt" ;-)

Sinds we in Hoogblokland wonen houd ik waarnemingen bij. Het zijn losse waarnemingen en geen systematische tellingen, maar samen geven ze een goed beeld van de soortenrijkdom in onze tuin.

Niet alleen het aantal soorten verraste me, maar ook de aantallen individuen. Op zonnige dagen vliegen tientallen hommels op de rode klaver en andere vlinderbloemigen. En in juli zitten de bloemen van wilde marjolein letterlijk vol zweefvliegen. 

Het resultaat

Vooral het aantal bestuivers springt eruit.

Tot nu toe heb ik 74 soorten bestuivers waargenomen, waaronder 35 soorten wilde bijen, 18 soorten dagvlinders, 10 soorten zweefvliegen, 10 soorten wespen en één soort kever.

Daarnaast heb ik ook waarnemingen bijgehouden van vogels, zoogdieren, libellen en amfibieën.

Honingbijen én wilde bestuivers

Misschien wel het mooiste aan deze soortenlijst is dat al deze bestuivers voorkomen in een tuin waar ook zeven honingbijenvolken staan.

Regelmatig wordt beweerd dat honingbijen en wilde bestuivers niet goed samen zouden gaan. Natuurlijk zegt één tuin niet alles en dit is geen wetenschappelijk onderzoek. Maar onze tuin laat wel zien hoeveel verschil een bloemrijke omgeving met voldoende voedsel en nestgelegenheid kan maken.

Voor mij is dat misschien wel de belangrijkste les: biodiversiteit begint niet met het uitsluiten van soorten uit angst voor concurrentie, maar met het herstel van leefgebied én goed beheer daarvan.

Daarom maaien we gefaseerd: bij elke maaibeurt maaien we 30%. Er zijn dan altijd bloeiende planten te vinden.

Ook jij kunt het verschil maken

Misschien is dat wel de mooiste boodschap van deze tuin.

Twaalf jaar geleden hadden we nooit gedacht dat hier ooit meer dan 160 diersoorten zouden leven. En misschien nog wel mooier: ieder jaar komen er nieuwe soorten bij.

Je hebt geen natuurgebied nodig om de natuur te helpen. Iedere bloemrijke tuin, hoe klein ook, kan uitgroeien tot een waardevol leefgebied voor insecten, vogels en andere dieren.

Begin klein. Maai een stukje minder vaak, voer het maaisel af en kies voor inheemse planten die passen bij jouw tuin. Geef de natuur vervolgens de tijd. Je zult versteld staan hoeveel dieren daarop afkomen

Zelf aan de slag?

Wil je ook meer wilde bijen, vlinders en andere bestuivers in je tuin? Dan is het aanleggen van een bloemrijk gazon met inheemse wilde planten een van de beste dingen die je kunt doen.

Kies voor soorten die van nature in Nederland voorkomen. Ze leveren nectar en stuifmeel voor veel verschillende insecten en die vormen op hun beurt een waardevolle voedselbron voor vogels en andere dieren.

Zelf zaden verzamelen in de natuur is leuk om te doen, maar dat is niet voor iedereen mogelijk. In dat geval zijn planten en bloemenmengsels met inheemse soorten een goed alternatief.

Bekijk hier de inheemse planten en bloemenmengsels van Vivara →

De soortenlijst op deze pagina wordt regelmatig bijgewerkt. Iedere nieuwe waarneming is een reminder dat een natuurtuin nooit af is.