arrow_drop_up arrow_drop_down
5 oktober 2016 

Natuurbouw als antwoord op vervuilde bijenwas en vervalste kunstraat

In een traditionele bijenkorf, een toplatenkast (top bar hive) en Warré kast, is natuurbouw standaard, maar eigenlijk kan je in elke bijenkast natuurbouw toepassen met zogenaamde voorbouw. Bevestig als startlijn een smal reepje, bij voorkeur biologische, kunstraat aan de toplat van een raampje en de bijen doen de rest.

“Natuurbouw, mooiste wat er is.”

Albert Muller, bijenteeltleraar en biologisch dynamische imker.

Natuurbouw of wildbouw

Soms bouwen bijen het reepje kunstraat niet mooi recht uit. Als je start met natuurbouw kan je daarom het beste een raampje met voorbouw tussen twee uitgebouwde raten hangen. Door de uitgebouwde raten hebben je bijen een richtlijn en voorkom je dat de bijen in het wilde weg bouwen.

Bouwbijen

Twee weken nadat een werkbij uit haar cel is gekropen zijn haar waszweetklieren volledig ontwikkeld. Als bouwbij kan ze was zweten en nieuwe raten bouwen. Met natuurbouw geef je bijen de ruimte om hun werk te doen zoals ze van nature “geprogrammeerd” zijn.

natuurbouw in een bijenkorf

Niets is mooier dan natuurbouw in een bijenkorf

Communicatie

Bijen gebruiken de raten om te communiceren door erop te dansen. De danseres brengt daarbij de cellen in trilling. Als je kunstraat gebruikt zijn alle kanten van de raat omsloten door het houten raampje en worden de trillingen verstoord. Bij natuurbouw laten bijen ruimte vrij tussen de raten en het houten raampje. Omdat de raten bij natuurbouw niet rondom vast zitten worden de danstrillingen beter doorgegeven en stoort het de communicatie niet.

Kwetsbaar

Er wordt gezegd dat natuurbouw kwetsbaar is. Korven worden daarom gespijld om de raten tegen breuk en buigen te beschermen. Maar bij natuurbouw in ramen heb ik daar nooit problemen mee gehad. Als de raten eenmaal bebroed zijn, zijn ze minstens zo sterk als raten in ramen met kunstraat die wel bedraad zijn. Als de bijen net aan het bouwen zijn doe dan wel voorzichtig. Houd de ramen dan niet horizontaal en stoot ze niet af.

Angst voor darrenraat

Te veel darrenraat is een ander reden om kunstraat te gebruiken in plaats van natuurbouw. Hang je in het voorjaar een bouwraam (raampje met voorbouw) tegen het broednest, dan bouwen bijen dit graag uit met darrenraat. Van nature bouwen volken echter niet meer dan 10-15% darrenraat. De angst dat alle raten tot darrenraat worden uitgebouwd is ongegrond. Bovendien zijn darren belangrijk. Ze bevruchten jonge koninginnen en zorgen voor isolatie in het bijenvolk.

Raat vernieuwen

Raat vernieuwen gaat bij natuurbouw veel makkelijker. Snij de oude raat uit het raampje, maar laat een klein strookje zitten als startlijn voor de nieuwe raatbouw. Bij het wegsnijden van natuurbouw raten wordt je niet gehinderd door de draden van het raampje.

Honingkamer

Alleen voor honingkamerramen maak ik een uitzondering. Bij het honing slingeren wordt een enorme kracht uitgeoefend op de raten. Om breuk tijdens het slingeren te voorkomen gebruik ik voor honingkamerramen gewapend kunstraat, maar wel van biologische bijenwas.

Vervuilde bijenwas en vervalste kunstraat

Dit jaar ondervonden veel imkers problemen met kunstraat die vervalst is met paraffine, maar ook vervuilde bijenwas is al jaren een zorg. Uit diverse onderzoeken blijkt dat veel verontreiniging in bijenwas residuen van varroa bestrijdingsmiddelen zijn. Verkeerd gebruik van varroa bestrijdingsmiddelen en het gebruik van middelen die eigenlijk niet bedoeld zijn voor het bestrijden van varroamijten leiden tot residuen in bijenwas. Ik houd mij ver van deze onfrisse praktijken. Het leidt tot gezondheidsrisico’s en imagoschade voor bijenproducten van een grote groep imkers die wel netjes werkt.
Bij de wasverwerking worden reine en onreine bijenwas met elkaar vermengd en tot kunstraat verwerkt. Ik wil mijn bijen en de honing die ik oogst niet blootstellen aan residuen van bestrijdingsmiddelen die zich in de bijenwas ophopen. Ook daarom pas ik natuurbouw toe in al mijn bijenvolken.

Winst of verlies?

Raten bouwen kost energie en bijen halen die energie uit nectar en honing. Bouwen gaat ten koste van de honingopbrengst, maar waar praten we eigenlijk over? Om een gemiddeld nest met 100.000 cellen te maken is 1200 gram bijenwas nodig, om die was te produceren hebben bijen ongeveer 6 kg honing nodig. Maar je bespaart op de aanschaf van kunstraat, krijgt er een gezonder bijenvolk voor terug en alleen gezonde volken geven een overschot aan honing. Bovendien kan je uit een bijenvolk met natuurbouw zuivere bijenwas winnen. Dat is pure winst!

Succes met toepassen en laat me weten hoe het is gegaan.

Je reactie is meer dan welkom op mijn blog

Succes!

Over de schrijver
Hoi, Ik ben Jeroen Vorstman. Ik werkte als bijenonderzoeker voor Wageningen University & Research, Agriterra, voor de Nederlandse Bijenhouders Vereniging. 20 jaar gelden ben ik begonnen met bijenhouden, maar al gauw groeide mijn hobby uit tot een professionele imkerij. In 2015 schreef ik het boek Bijenhouden voor iedereen, dit jaar verschijnt de vierde druk en daar ben ik super trots op. In 2016 startte ik de online Bijenclub en in 2017 de eerste online imkercursus. Als Bijencoach help ik je graag op weg met het starten als imker. Verder ben ik trotse vader van drie zoons: Guus, Maarten en Joost. En man van mijn prachtige vrouw Dorien.
Astrid Schoots

Door

Astrid Schoots

op 7 October 2016

Ha Jeroen, je opmerkingen en adviezen zijn me uit het hart gegrepen, en kan ik helemaal onderschrijven.

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 7 October 2016

Bedankt Astrid! Jouw artikelen zijn ook een waardevolle inspiratiebron.

hans thoonen

Door

hans thoonen

op 7 October 2016

Beste Jeroen, Bedankt voor je artikel! ik ga het zeker uitproberen. vriendelijke groet, Hans

Jeroen Vorstman
Ad Kop

Door

Ad Kop

op 7 October 2016

Hoi, na wat ik allemaal gelezen heb artikelen over bijen, de raat en het gebruik ervan door het volk, zou je bijna zeggen dat iedereen wel op natuurbouw zou overgaan. Door de jaren heen hebben we de honingbij steeds meer als huisdier gaan 'verzorgen' wat tot onnatuurlijke omstandigheden kan leiden. De ijver van mijn volken in 2016 was zo groot dat er prima raat gebouwd kon worden. Ik denk, maar ben maar een 'beginner' dat het sociaal gedrag versterkt wordt door raat waarop ze beter kunnen communiceren. Jammer dat het seizoen er op zit, moet ik wachten tot volgend voorjaar als er raat vernieuwd moet worden of er ruimte gemaakt moet worden. ( maar ja, dat is meestal met een honingkamer) Groet

Jeroen Vorstman
Ina ter Haar

Door

Ina ter Haar

op 7 October 2016

Dag Jeroen. Wat klinkt dit logisch en natuurlijk, (letterlijk en figuurlijk ha ha). Hoe bevestig je het strookje kunstraat ? Ik ben een nog redelijk onervaren imker. Mogelijk ga ik dit in 1 van mijn volken uitproberen om het verschil te ervaren. Bedankt voor je heldere uitleg.

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 10 October 2016

Hoi Ina, bij ramen met een zaagsnede in de toplat zet je het reepje kunstraat in de zaagsnede. Druppel er dan vloeibare bijenwas op om het reepje vast te zetten (bijvoorbeeld met een bijenwaskaars). Heb je geen zaagsnede in de toplat? Houd dan het reepje kunstraat vast in het midden van de toplat en druppel er vloeibare bijenwas op tot het reepje kunstraat goed vast zit. Succes!

Dick van Beek

Door

Dick van Beek

op 8 October 2016

Ha Jeroen, Bedankt voor dit bericht en de filmpjes. Wat mij betreft is dit een belangrijke stap om ziekte overdracht te beperken en garant te staan voor gezonde honing. Ik ga het ook zeker proberen! Gr. Dick

Jeroen Vorstman
Erik van Ooijen

Door

Erik van Ooijen

op 10 October 2016

Dag Jeroen, Ik ga dit volgend jaar zeker toepassen. Ik denk er ook aan om enkele honingramen zelf uit te laten bouwen. Dat is beter voor de "raathoning" dat is dan ook helemaal puur! Groet, Erik

Jeroen Vorstman
Theo Pijlman

Door

Theo Pijlman

op 11 October 2016

Hoi Jeroen. Mooi duidelijk stuk. Ik denk daar ook al tijdje over na om dat volgend jaar in mijn 2e bijenjaar ook zo te gaan doen. Maar na enige tijd zul je toch wel eea van de zelfbouwramen omsmelten, toch? Dan kun je daar toch ook mooi zelf kunstraat van maken voor in de honingkamers? Groet, Theo

Jeroen Vorstman
Jelle

Door

Jelle

op 12 October 2016

Hoi Jeroen, Fijn om te zien, dankzij je mooie filmpjes, dat je een aantal concrete aanwijzingen geeft in het kunstraatdrama. Op deze wijze houden we de bijenwas, die zo belangrijk is binnen de bijenkolonie, zuiver van ongewenste bijmenging en residuen. Groetend, Jelle

Jeroen Vorstman
Louis

Door

Louis

op 21 October 2016

al een tiental jaren giet ik mijn eigen gezuiverde was in wafels, hang nog wel in elk raam een waswafel...ga is proberen volgend jaar zonder WW

Jeroen Vorstman
Breban

Door

Breban

op 5 November 2016

Jeroen, Er zijn vele meningsverschillen bij de imkers over: - Hoe bouwen de bijen deze raten uit in de honingzolder, boven koninginnerooster? - Hoe bouwen de bijen deze raten uit in het broednest? - Hoe bouwen de bijen deze raten uit vlak naast het broednest? - Bouwen de bijen alleen werkstercellen of darrencellen of gemixt? - Is er warbouw? - Kunt ge nadien de ramen onderling verwisselen (patroon: hobbelig, dikker of dunner)? - Wat als je zulke ramen tussen oudere ramen hangt? Enz…

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 5 November 2016

Hoi Rene, Bedankt voor je reactie! Ik denk dat veel imkers met deze vragen zitten. Ik zal je vragen een voor een beantwoorden: 1. Ik heb geen ervaring met natuurbouw in de honingkamer. In de honingkamer gebruik ik gewapend kunstraat van biologische bijenwas zodat ik ook op hoge toeren kan slingeren, maar Astrid Schoots schreef:

"Ik slinger trouwens ook natuurbouwhoningramen, zonder draad. Beetje rustig draaien en op tijd de raat keren, wel een risico, maar het lukt wel."

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 5 November 2016

2, 3 en 7. Ik hang de ramen met een strookje voorbouw altijd tegen het broednest aan, tussen twee uitgebouwde raten. Op deze plaats worden de raten snel en mooi recht uitgebouwd. Het is belangrijk dat er een goede dracht is, anders moet je bijvoeren!

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 5 November 2016

4. Er is een wijdverbreide mening dat natuurbouwramen alleen met darrenraat worden uitgebouwd. Deze mening is ongegrond! Een gezond bijenvolk bouwt niet meer dan 15% darrenraat. Veel vitale darren zijn onmisbaar voor de bevruchting van jonge koninginnen. Ik denk ook dat zowel veel darren als het zelf bouwen uiteindelijk allebei positief werkt op de uiteindelijke honingopbrengst.

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 5 November 2016

5 en 6. Als je de ramen met een reepje voorbouw tussen uitgebouwde raten hangt en er een goede dracht is worden de raten mooi recht uitgebouwd.

Freddy

Door

Freddy

op 23 March 2017

Ik ben recent herbegonnen met bijen houden, was er enkele jaren met gestopt (tijdsgebrek). Toen, de laatste 7 jaar enkel lege ramen tussen 2 opgewerkte ramen gehangen. Dit werkt uitstekend! Een reepje is niet echt nodig. De bijen produceren niet meer darrenraat als nodig. Trouwens als je kunstraat gebruikt bouwen ze ook naar believen darrenraat. Allemaal veel succes!

ing. Jeroen Vorstman
Auke

Door

Auke

op 24 May 2018

Hoi Jeroen, Ik heb je methode nu twee jaar deels toegepast, na je presentatie. Geen kunstraat is absoluut het streven, maar het lukt me niet altijd.. Misschien wil je nog eens meedenken. Wanneer lukt het goed: Bij een geschepte zwerm en bij het opzetten van kleine volkjes: de bijen hebben geen behoefte om veel darrenraat te bouwen. Prachtig, maagdelijk wit, raat is het resultaat. Fantastisch om te zien. Wanneer lukt het me niet: Rond april. Ik haal zoveel mogelijk oud raat uit het volk zodra de temperaturen in het voorjaar het toelaten. de eerst 2 ramen worden keurig uitgebouwd met met name werkstercellen, maar de ramen die in de laatste weken van april worden gebouwd beslaan MET NAME darrencellen. Ik heb een aantal volken die uit (niet overdreven) 3 a 4 ramen met ENKEL darrencellen bestaan. Veel meer dan de 10 a 15% die je noemt. Ben benieuwd naar je theorie hier achter. Tijdens je presentatie vertelde je dat de bijen weer moeten leren om een natuurlijk hoeveelheid darrencellen te bouwen, maar ik geloof er in deze specifieke situatie niet in. Hoor graag! En top dat je dit soort informatie deelt. Zet met name jonge imkers tot denken in meer natuurlijkere methodes ver van de klassieke imkerij!

Jeroen Vorstman

Door

Jeroen Vorstman

op 28 May 2018

Beste Auke, bedankt voor je reactie. Een als een bijenvolk dat twintig broedkamerramen bezet en daarvan 3 ramen tot darrenraat uitbouwen dan is dat 15% van het totale raten bestand. Er zijn natuurlijk verschillen tussen bijenvolken, de een bouwt meer, de ander minder darrenraat. Bijen kweken het aantal darren die ze nodig achten en steken daar ontzettend veel energie in. Darren zijn dan ook super belangrijk omdat ze voor de bevruchting van de jonge koninginnen zorgen. Des te meer darren er rondvliegen, des te meer genetische variëteit en competitie om een jonge koningin te bevruchten. Ik bekommer me daarom niet om de hoeveelheid darrenraat dat een bijenvolk bouwt.

Auke

Door

Auke

op 29 May 2018

Hoi Jeroen, Deels eens, maar ik zet mijn koningin op 1 BK. 3/10 ramen = 30% darrenraat. Dat is me te gek. Ik blijf je methode toepassen, maar niet op (in mijn ogen) verkeerde momenten die leiden tot een darren invasie. Voor zwermen en jonge kleine volkjes is je methode echter ideaal!

Reactie plaatsen

Koekje erbij?