arrow_drop_up arrow_drop_down
7 december 2016 

Propolisonderzoek naar de kwaliteit van propolis in alcohol tinctuur

Vooral in Oost-Europa is veel propolisonderzoek gedaan. In Nederland en België is er niet veel over propolis te vinden. Propolis wordt door bijen gemaakt en is een mengsel van ruim 300 verschillende natuurlijke stoffen. De samenstelling van propolis uit verschillende werelddelen kan erg verschillen.

Door het argument van de wisselende samenstelling word de betrouwbaarheid van de Nederlandse en Belgische propolis in twijfel getrokken. Maar als de samenstelling van Nederlandse propolis vergelijkbaar is met die van andere landen, dan mogen we aannemen dat de werking ook vergelijkbaar is. Hier ontstond mijn onderzoeksvraag:

Zijn buitenlandse (medische) onderzoeksresultaten geldig voor Nederlandse en Belgische propolis?

ruwe-propolis-in-glas

Wat is propolis?

Propolis is het kleverige goedje dat bijen gebruiken om de tocht kieren in hun bijenkorf te dichten. Ze maken het met behulp van harsen die ze uit boomknoppen halen.

De bestanddelen van propolis zijn bekend om hun antibiotische werking en het beschermt de bijen tegen bacteriën, virussen en schimmels. De bijenkorf is daardoor een zeer steriele omgeving waarin bijen beschermd zijn tegen ziekten.

In Oost en Zuid Europa en Zuid Amerika, Azië en Australië is propolis zeer bekend om deze werking en op universiteiten over de hele wereld wordt al jarenlang veel propolisonderzoek gedaan naar de toepassingen van propolis bij allerlei ziekten.

propolis-in-petrischaal

De samenstelling van propolis is streekgebonden

Omdat propolis door de bijen wordt samengesteld uit stoffen uit boomknoppen, verschilt de propolis per werelddeel met de vegetatie van de beschikbare bomen.

De bijen weten echter altijd stoffen te vinden die hen zullen beschermen.

Omdat de samenstelling van propolis over de hele wereld gezien dus zal verschillen, was bij mij de vraag gerezen welke landen ‘dezelfde’ soort propolis hebben als Nederland. En van welke landen de universitair medische studies dus relevant zouden zijn voor Nederlandse propolis.

Omdat het een natuurproduct betreft, wordt ook wel eens getwijfeld aan de constantheid van de samenstelling en de mogelijkheid om over een bepaalde ‘kwaliteit’ van propolis te spreken. Als men de verschillende verschijningsvormen van het plakkerige spul in de bijenkorf ziet, dan is dat ook een heel logische vraag.

Om die reden heb ik onderzoek gedaan naar de continuïteit in samenstelling van propolis in Nederland en België.

Daarna heb ik de Nederlandse propolis vergeleken met die van landen waar veel universitair medisch onderzoek over propolis is gedaan. Voor deze studie heb ik 70 propolis monsters onderzocht door middel van gaschromatografie.

Resultaten van het propolisonderzoek

De verschillende propolismonsters bleken zeer wisselend van uiterlijk. Naar gelang ze ouder waren bleken ze steeds donkerder van kleur. Alle propolis bevat wel iets van zand, houtsplinters of dode bijen. Om de werkzame stoffen te verkrijgen zijn alle monsters op dezelfde manier opgelost in ethanol in een verhouding van 1 deel ruwe propolis op 2 delen ethanol 96%.

propolisonderzoek-propolis-in-alcohol-tinctuur

De uitkomsten van het propolisonderzoek waren verrassend: ongeacht het uiterlijk van de ruwe propolis bevatte de monsters praktisch de zelfde ingrediënten.

Verschillende bijenvolken die op dezelfde plaats staan maken volkomen identieke propolis en dat doen zij jaar na jaar hetzelfde. Het verschil in vegetatie verspreid over Nederland en België is heel weinig terug te zien in de samenstelling van propolis.

Kennelijk weten de bijen precies wat ze zoeken en selecteren ze hun eigen ideale mix.

Voor meer dan 80% zijn de ingrediënten van propolis in alle monsters identiek. Hoe dichter de bijenkasten bij elkaar stonden des te groter was de overeenkomst, tot 100% identiek als de bijenvolken in dezelfde dorpen staan. Niet alleen de ingrediënten zijn identiek, ook de concentraties ervan vertonen nauwelijks verschillen.

Alleen als het propolismonster lange tijd in de zon heeft liggen verouderen, dan is het verlies van sommige ingrediënten te zien aan een lagere concentratie (kleinere piek) in het chromatogram. Wanneer propolis van vorige jaren in de diepvries is bewaard, dan blijven de concentraties van alle ingrediënten gelijk.

Heeft een bijenvolk in de buurt van een naaldbos gestaan, dan hebben de bijen daar een extra ingrediënt opgehaald wat terug te zien is als een extra piek op het chromatogram.

Propolisonderzoek in vergelijking met andere landen

Ten aanzien van propolis uit andere landen/werelddelen is op de chromatogrammen te zien dat die propolis diverse andere ingrediënten bevat. De regio’s waarin de propolis met elkaar overeenkomt zijn echter uitgestrekt.

Bijvoorbeeld de Hongaarse propolis heeft dezelfde ingrediënten als de Nederlandse en Belgische.

Dat is een gunstig gegeven want in Oost Europa is op veel plaatsen universitair medisch onderzoek naar propolis gedaan. De relevantie van deze onderzoeken is voor de Nederlandse propolis dus groter dan bijvoorbeeld van medische onderzoeken in andere werelddelen.

Tip: wetende dat uw bijen door propolis beschermd worden, is het aan te raden om de propolis altijd opnieuw te gebruiken. Dus gooi het niet weg na een ‘grote schoonmaakbeurt’ van uw bijenkast.

U kunt de propolis makkelijk oplossen in ethanol en dan zelf voor eigen gebruik een mooie propolistinctuur maken.

Of met een kwast uitsmeren op de binnenkant van de kast. De geur van propolis zal de bijen prettig verwelkomen.

honingbij-met-propolis

Tekening: Bertus Wieringa

Mijn dank gaat uit naar de vele imkers die met hun propolis en mooie ervaringen hebben bijgedragen aan dit onderzoek. In het bijzonder dank ik Bertus Wieringa, die veel leerzame kilometers met mij heeft gereisd op zoek naar imkers en propolis. 

Over de schrijver
Annette van der Knaap is chemicus en propolisonderzoeker. Zij heeft scheikunde (organische en anorganische chemie) gestudeerd in Leiden en bij verschillende chemiebedrijven gewerkt. Ze kwam bij een imker propolis tegen en las het boekje de geneeskracht van propolis van Wiebe Braam. Veel meer dan dat was er in Nederland over propolis niet te vinden. In het buitenland des te meer. Door het argument van de wisselende samenstelling werd de betrouwbaarheid van de Nederlandse en Belgische propolis in twijfel getrokken. Maar als de samenstelling van Nederlandse propolis vergelijkbaar is met die van andere landen, dan mogen we aannemen dat de werking ook vergelijkbaar is. En daar was een onderzoeksvraag geboren: zijn buitenlandse medische onderzoeksresultaten geldig voor Nederlandse en Belgische propolis? Na deze vraag rezen meer vragen: is de samenstelling van propolis per regio in Nederland en België vergelijkbaar? Zou Nederlandse en Belgische propolis de kwaliteitstoets doorstaan met altijd dezelfde samenstelling? Van 2010 tot 2015 heeft Annette zich bezig gehouden met het propolisonderzoek. Met hulp van vele Nederlandse en Belgische imkers zijn tientallen monsters met gaschromatografisch onderzoek vergeleken met propolis uit andere werelddelen en konden de onderzoeksvragen worden beantwoord.
johan carrijn

Door

johan carrijn

op 26 December 2016

U liet mij weten dat u eventueel uitleg kon komen geven over dit onderzoek in onze imkersvereniging. Geeft u eens wat meer uitleg: hoeveel tijd duurt deze voordracht, wat hebt u nodig, wat zijn de onkosten ??

Annette van der Knaap

Door

Annette van der Knaap

op 27 December 2016

Beste Johan, De presentatie duurt naar wens ca 30 min tot een uur en kan met informatie over het tinctuur bereiden worden uitgebreid tot 1,5 uur. Voor de presentatie heb ik een beamer en een projectiescherm nodig, waarop ik mijn laptop kan aansluiten. Kosten in geval van presentatie voor de imkers die hebben meegedaan aan het onderzoek (wat in uw geval zo is) bestaan alleen uit mijn reiskosten.

Gijs v Leeuwen

Door

Gijs v Leeuwen

op 30 December 2016

Hallo even een vraag help het ook tegen gewichtspijn

Jeroen Vorstman
Peter

Door

Peter

op 31 December 2016

Daar ben ik ook wel benieuwd naar,zeker omdat ik zelf nogal met mijn Jicht in de weer ben. Groet Peter

Jan van der V

Door

Jan van der V

op 30 December 2016

Zeer interessant, maar één vraag waar gebruik je het voor en hoe?? Of zie ik wat over het hoofd?

Jeroen Vorstman
Carl Heinz

Door

Carl Heinz

op 31 December 2016

Als het wat warmer in de schuur is ga ik kijken of ik mijn propolis emmertje kan vinden en stuur je wat voor onderzoek, goede jaarwisseling!

Annette van der Knaap

Door

Annette van der Knaap

op 11 February 2017

Beste Carl, Het is nu nog steeds wat fris, maar juist nu is de koude propolis wat makkelijker te breken in kleine stukjes. Niet wachten tot de zomer het warm en stroperig maakt.... Werken met propolis is juist een mooi klusje voor de winter (en bovendien is nu het griep seizoen en heeft u er meteen baat bij als u het een beetje door de dagelijkse lepel honing roert.

Ton Rijsdijk

Door

Ton Rijsdijk

op 14 January 2017

Beste Annette, Ik ben ook onderzoeker van origine en bij mij kwam gelijk de vraag op of je naast de chemische samenstelling ook onderzoek hebt gedaan naar de anti bacteriële werking en de relatie tussen deze twee?

Annette van der Knaap

Door

Annette van der Knaap

op 11 February 2017

Beste Ton, Ik heb daar zelf geen onderzoek aan gedaan, maar wereldwijd is daar heel veel onderzoek over gepubliceerd. Dus via zoekmachine op internet is er genoeg te vinden. Een voorbeeld: Int. J. Food Microbiology 102, 23-220, 2005 waar een onderzoek uit Taiwan met Staphylococcus aureus is beschreven. Verder werd het effect van pH, ouderdom van de S. aureus cellen en het effect van temperatuur op de werking van propolis bepaald. Cellen in de stationaire groeifase zijn het meest gevoelig voor propolis. Een hoge temperatuur (25-37OC) en een iets zure pH (5-6) bevorderen de werking ervan. En op internet kunt u ook een mooie presentatie in het Nederlands door Hilde Elen vinden als u zoekt op antibacteriele werking propolis. Daarin is de werking onderzocht van specifieke ingrediënten in de propolis. Als u zelf onderzoek wilt doen met andere bacteriën werk ik daar graag aan mee.

Jan-Arie

Door

Jan-Arie

op 14 March 2017

Hallo Propolis producenten ik ben al 40 jaar imker en produceer sinds een jaar of 10 propolistinctuur en zalf. Echter, ik ben er zelf allergisch voor geworden, dat werd vorig jaar duidelijk. Te veel, te vaak en te slordig mee in contact geweest? Drie zaken: - een waarschuwing voor overdosering en slordig gebruik. Propolis is zeer krachtig spul, een klein beetje werkt al. - weten jullie of er een behandeling bestaat tegen propolisallergie? - kennen jullie een onderzoek of gegevens over propolisallergie? groet, Jan-Arie

Annette van der Knaap

Door

Annette van der Knaap

op 13 April 2018

Ha Jan-Arie, De universiteit van Groningen (RUG) heeft samen met 54 onderzoekers in heel Europa een allergie onderzoek gepubliceerd waarin propolis voorkwam. Hierin staat dat 2,45% van de onderzochte groep mensen allergisch reageert op propolis. Uw eigen ervaring is echter net zo belangrijk voor u en anderen: je kunt in de loop der jaren alsnog allergisch worden voor propolis. Dat is niet zo gek als je weet dat er honderden componenten in zitten en je weet niet welke daarvan bij u de allergie veroorzaakt. Ik ben nog nergens tegen gekomen dat er een behandeling voor een propolis allergie is gevonden. Uw eerste opmerking over de dosering kan ik aanvullen met onderzoek uit Brazilië: daar is gevonden dat propolis concentratie in zalf of creme een optimum in werking heeft rond 4%. 'Meer' is dus beslist niet 'beter'. vriendelijke groet, Annette van der Knaap

Ronny De Vylder

Door

Ronny De Vylder

op 25 September 2017

Dag Annette, ik gaf je destijds ook propolis voor jouw onderzoek en ook mij liet je weten dat je graag jouw bevindingen even kwam toelichten voor onze vereniging. Is het mogelijk mij eens te contacteren ?

Reactie plaatsen

Koekje erbij?