Page content

Bijen bedreigd door de komst van de Aziatische hoornaar?

Bijen bedreigd door de komst van de Aziatische hoornaar?

Update 18-9-2017: De Aziatische hoornaar voor het eerst in Nederland vastgesteld

Op 17 september 2017 is door experts vastgesteld dat er een Aziatische hoornaar is aangetroffen in Dreischor (provincie Zeeland, gemeente Schouwen-Duiveland).

Het betreft één exemplaar, een werkster. De Aziatische hoornaar staat op de Unielijst van EU-verordening 1143/2014. Voor exoten die op deze lijst staan gelden diverse verboden en verplichtingen, bijvoorbeeld om deze snel op te sporen en te bestrijden. ​

Klik hier voor vragen en antwoorden over de Aziatische hoornaar in Nederland >>

De Aziatische hoornaar (Vespa velutina)  heeft de laatste jaren een sterke noordwaartse expansie vanuit het Franse Bordeaux. Het lijkt dan ook niet de vraag of, maar vooral wanneer de Aziatische hoornaar ons land bereikt.

Introductieroute

Eind 2005 werden in het Zuid-Franse departement Lot-et-Garonne de eerste Aziatische hoornaars waargenomen. Het bleek om de ondersoort Vespa velutina ssp. nigrithorax te gaan. Deze exotische soort is waarschijnlijk al in 2004 per ongeluk via aardewerk uit China ingevoerd. In de daaropvolgende jaren volgde een snelle opmars door Frankrijk: in 2009 kwam ze al in meer dan 30 departementen voor. In 2016 werd een Aziatische hoornaarnest in een tuin in het Belgische Guignies ontdekt. Het was overigens niet de eerste keer dat de Aziatische hoornaar in België werd gezien. In 2007 werd een nest gevonden (en vernietigd) en op 2 oktober 2011 werd in een tuin in Flobecq (Henegouwen) een mannetje van de Aziatische hoornaar gevonden.

 

Kenmerken

De Aziatische hoornaar is een grotendeels zwarte wesp met een oranje gezicht. De Aziatische hoornaar heeft een zwart achterlijf met achteraan één brede oranje band en vooraan een smalle gele band. De koningin is maximaal 3 cm groot, de werksters zijn tussen de 17 en 25 mm groot. De Aziatische hoornaar is daarmee iets kleiner dan de inheemse hoornaar (Vespa crabo). De Aziatische hoornaar is niet te verwarren met onze inheemse hoornaar die veel meer geel en rood heeft.

Oorsprongsgebied

De soort komt oorspronkelijk voor in Bhutan, China, Korea, het noorden van India en de bergen van Sumatra en Sulawesi. Op het Aziatische vasteland leeft de soort in een klimaat dat vergelijkbaar is met dat van West-Europa.

Biotoop

Aziatische hoornaars kunnen in allerlei biotopen voorkomen. Belangrijk zijn bomen om in te nestelen en dat er veel, grotere insecten voorkomen. In Frankrijk komt de Aziatische hoornaar voor in zowel stedelijke, agrarische als bosgebieden

Leefwijze

In tegenstelling tot de inheemse Hoornaar maakt de Aziatische hoornaar vrijhangende nesten in de open lucht. De nesten zijn 60 tot 90 cm hoog en hebben een diameter van 40 tot 70 cm. Een volk kan tot zo’n 1000 tot 2000 werksters bevatten en enkele honderden jonge koninginnen voortbrengen. Hierdoor kan deze soort zich snel verspreiden. Ongeveer 90% van de nesten worden in de top van hoge bomen aangetroffen, maar er worden ook nesten in garages, schuren, onder terrassen, in holtes in muren of in de grond gevonden.

In zijn oorspronkelijke leefgebied heeft de Aziatische hoornaar zich gespecialiseerd in het vangen van honingbijen. De hoornaar vliegt  heen en weer voor de bijenkast en wacht op terugkerende bijen die uit de lucht worden geplukt. Dit gedrag wordt ook wel “hawking”genoemd. De Aziatische honingbij (Apis cerana) heeft hiertegen echter een afweersysteem ontwikkeld. Wanneer een jagende hoornaar het nest nadert, proberen de wachtbijen de hoornaar te overrompelen en in te ballen. Bij het inballen loopt de temperatuur zo hoog op dat de hoornaar sterft. De Europese honingbij (Apis mellifera) heeft dit gedrag niet ontwikkeld en is dus veel kwetsbaarder.

In Zuid-Frankrijk is waargenomen hoe een Aziatische hoornaars bijenkasten aanvallen. Vooral zwakke bijenvolken worden slachtoffer van een aanval van Aziatische hoornaars. De aanvallen beperken zich tot het wegvangen van werksters. Het broednest blijft gespaard.

Risico voor mensen

De horrorverhalen die  veelvuldig in de media verschijnen, zijn grotendeels gebaseerd op het gedrag van de veel grotere en agressievere Japanse reuzen hoornaar (Vespa mandarinia spp. japonica), ook wel bekend als de “Killer Hornet”. Deze soort is voor alle duidelijkheid nog NOOIT in Europa waargenomen. In Frankrijk gedragen Aziatische hoornaars zich, net onze inheemse Hoornaars, niet agressief en vallen ze slechts aan wanneer je hun nest verstoord.

In België is nu dus voor de tweede keer een Aziatische hoornaar gevonden. Uitroeiing lijkt me onmogelijk omdat de soort al gevestigd is in Frankrijk en Spanje. Je mag verwachten dat de soort zich de komende jaren ook in ons land zal vestigen. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen welke schade deze nieuwkomer zal aanrichten onder onze bijenvolken.

Meer informatie

In de Factsheet Aziatische hoornaar (Vespa velutina) vindt je meer informatie over de Aziatische hoornaar. Zoals over de verspreiding en het effect van die verspreiding in de EU en in Nederland. Ook de introductieroutes van de soort in de EU en in Nederland worden beschreven.

Bijen@wur heeft een informatieblad samengesteld om Aziatische hoornaar gemakkelijk te herkennen. Met het Identificatieblad Vespa velutina is het mogelijk om de Aziatische hoornaar te onderscheiden van andere insecten, die lijken op deze wesp.

 

 

Download gratis preview van hét praktijkboek voor beginnende imkers
Maak niet dezelfde fouten als zoveel beginnende imkers. Ontdek het geheim van bijenhouden in mijn boek Bijenhouden voor iedereen.
Je gegevens zijn veilig. Wij hebben ook een hekel aan spam net als jij
Jeroen Vorstman
Hoi, Ik ben Jeroen Vorstman. Ik werkte als bijenonderzoeker voor Wageningen Research Center, Agriterra en het Bijenhuis van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging. 20 jaar gelden ben ik begonnen met bijenhouden. Al gauw groeide mijn hobby uit tot een professionele imkerij met meer dan 100 bijenvolken. In 2015 schreef ik het boek Bijenhouden voor iedereen, een jaar later startte ik de online Bijenclub en in 2017 de eerste online imkercursus. Als Bijencoach help ik je graag op weg met het starten als imker. Verder ben ik trotse vader van drie zoons: Guus, Maarten en Joost. En man van mijn prachtige vrouw Dorien.

Comment Section

2 reacties op “Bijen bedreigd door de komst van de Aziatische hoornaar?


Door Douwe de vries op 18 september 2017

Het is te hopen dat ze geen voet in ons land kunnen krijgen


Plaats een reactie


*